Da li ste pristalica teorije zavere?
Da
Ne
Ne znam
Broj 517
aktuelno izdanje
Noć vitezova Ognjenog reda
Portret sultana Muhameda II

Piše Živan J. Grujičić
Sačuvani srednjovekovni izvori za Mačvansku banovinu (darovnice, povelje i putopisne hronike) nemaju pomena o Ognjenom-gradu, danas poznatijem kao Zmajevac, na ataru sela Plušca u opštini Osečina. Goletno brdo sa kamenjarima i strmim padinama obraslim u venju i sitnogoricu istočno gleda u dubodolinu Maleševske jaruge, a južno u kotlinu reke Jadar. Na zaravni njegovog dominantnog visa gotovo da i nema ostataka gradskih bedema, niti bilo čega što bi išlo u prilog legendi Podgoraca, koja kaže da je tu bilo jako vojno tvrđavište vitezova Ognjenog reda i rudarsko podgrađe u podnožju njegovih južnih kosa. Međutim, pronađeni gabariti srednjovekovne crkve i ostaci zaštitnih bedema (možda ranohrišćanske bazilike) na bliskom potesu Granici, kao i jedna sakralna crkvena sasuda (putir za pričešće ili Gral kod katolika, sa reljefnim žigom anđela koji svira fanfaru), pa antički i srednjovekovni drum koji se raskršćem odvaja sa venca planine Vlašić od glavnog Latinskog druma i silazi pobrđem u dolinu reke Jadar, prolazeći ublizu Zmajevca, mogli bi ići u prilog tezi da se tu nalazio grad. U prilog tome neizostavno idu i tragovi pronađenog rudnog trockišta (okana, topionice, odlivaka od olova, rudarskih lampi, antičkih i srednjovekovnih novčića) na kosama ponad ušća Maleševske jaruge u Jadar. Dakle, to što razvaline Ognjeno-grada i tvrđavišta više ne postoje, može se pripisati kasnije doseljenom stanovništvu na ove prostore koje je, gradeći sebi nove domove, koristilo već postojeći obrađen kamen sa bliskih, ruiniranih i napuštenih starostavnih gradina, neretko ih rušeći do temelja.

POD VOĐSTVOM POTURICA
Naravno, kako bilo da bilo, pomen Ognjenog-grada i nesrećni udesi koji su došli s novim vihorom rata – kada su Turci posle zauzimanja Srpske despotovine grunuli u Mačvansku banovinu – sačuvani su u narodnom predanju Podgoraca.
Po predanju starih Podgoraca, već na leto 1462. godine Gospodnje, neke tri godine posle zauzimanja Srpske despotovine, jaki turski odredi uveliko su počeli da se zaleću na najjužniju ugarsku provinciju Mačvansku banovinu, paleći i žareći, napadajući vojna utvrđenja koja su zdušno branile malobrojne posade združenih Srba i Mađara. Nakon zauzimanja i rušenja starog grada Žrnov na Avali, gde je združena vojna posada Srba i Mađara izginula do jednog, pošto nisu mogli zauzeti Beograd na koji su kidisali u više navrata, oko pet hiljada turskih vojnika na čelu sa Ali-begom Mihalogluom i Muhamedom Anđelovićem (poturčenim Srbinom Mihailom Anđelovićem, nekadašnjim velikim vojvodom kod despota Lazara Brankovića) produžilo je put ravnicom uz reku Savu ka utvrđenom gradu Bela Stena na severnim kosama planine Maljen. Posle neizdrživih juriša janičara na bedeme grada, videći da će zatvoreni između četiri zida izginuti od strela i eksplozija topovskih đuladi, Srbi i Mađari otvore kapiju i besomučno jurnu u gungulu osmanske vojske, boreći se lavovski i ginući do poslednjeg. Posle pada Bele Stene Turci su bili ubeđeni da nemaju više nikakvih prepreka na planiranom pohodu ka desnoj obali reke Drine, gde su nameravali da konsoliduju svoje trupe, izgrade nova utvrđenja i odatle izvrše upad u Bosnu. Naravno, kako nisu ponajbolje stajali sa brojčanim stanjem srpsko-mađarskih vojnika u Mačvi, kao ni sa brojem i rasporedom vojnih utvrđenja, napred su isturili izviđačke odrede koji su ih o tome obaveštavali. Tako se desilo da su turski izviđači, zalazeći sve dublje u oblast Podgora (podgorine), primetili pokrete manjih odreda hrišćanske vojske Srba i Mađara na vencu planine Medvednik, koji su obavljali svoje redovne aktivnosti osmatranja i očuvanja pograničnog pojasa između okupirane Srbije i Mačvanske banovine. Dabome, odmah im je postalo jasno da se tu negde, u pobrđu šumovitog Podgorja, nalazi jako vojno utvrđenje koje i dalje funkcioniše po ustaljenim pravilima, ne pridajući skoro nikakvu pažnju glasinama koje se već behu pronele po svim župama Mačve o njihovom upadu. Shodno tome, turski izviđači odmah su izvestili svog vojskovođu Ali-bega Mihaloglua o stanju u Podgorju, našta im je ovaj zapovedio da nastave dalje i pronađu to tvrđavište, kako bi na vreme skrenuo svoje trupe i udario svom žestinom.

MAĐARI I SRBI
Po predanju starih Podgoraca, zapovednik jakog tvrđavišta i grada na Zmajevcu (toponim brda Zmajevac nastao je nešto kasnije po despotu Zmajognjenom Vuku Grguroviću, jer se greškom mislilo da je on taj Ognjeni vitez koji je držao i branio grad od Turaka) beše neki krupan i crnoputi Mađar, srčan ratnik koji je predvodio vitezove Ognjenog reda, koji su obučavani u ugarskom Budimu i pod pokroviteljstvom ugarskog kralja Matijaša Korvina. U odredu vitezova Ognjenog reda, koji se behu zatekli u gradu na Zmajevcu u času nenadanog turskog napada, pored zapovednika Madžarina, nalazilo se još nekolicina Mađara, dok su većinu činili vitezovi srpskog porekla iz emigracije u Ugarskoj. Međutim, kako naglašava predanje, ti vitezovi Ognjenog reda, iako različiti po nacionalnoj pripadnosti i po jeziku, bili su međusobno bliski kao rođena braća; časni i dosledni kako to i priliči hrišćanskim vitezovima, bez obzira na pripadnost dvema hrišćanskim konfesijama. Njihov zajednički borbeni poklič, kao svojevrstan zavet viteškom Ognjenom redu, bio je: “Za Krst i hristijanstvo, umrećemo zaboravljeni na bojnom polju”.
Pred opkoljavanje tvrđave na Zmajevcu, obavešteni o tome od svojih graničnih odreda koji su dojurili u grad u panici, vitezovi Ognjenog reda su na jedan dan pre napada neprijatelja iselili stanovništvo rudarskog podgrađa i nekolicinu civila iz tvrđave, između ostalog i kćer svog vojnog zapovednika, uputivši ih u pratnji desetine običnih ratnika preko planinskog venca Vlašića ka desnoj obali Save, da bi se iz Posavo-Tamnave skelom prebacili dublje u Ugarsku.
Po narodnom predanju Podgoraca, posadu Ognjenog-grada (koji beše pre turskog napada tako nazvan po vitezovima Ognjenog reda), pored tridesetine vitezova, činilo je još dve stotine običnih ratnika, Srba i Mađara, koji su potpuno svesno stavili život na kocku pred daleko nadmoćnijim hordama nekrstijana.
Nepregledni odredi šarenoliko odevenih osmanlija, među kojima su prednjačili janičari prepoznatljivi po belim čalmama, pojavili su se u ranu zoru halakajući i podvriskujući uz potmule udarce maljica o ratne koševe i zavijajuću pisku zurli, naprosto izvirući iz maglovitog priobalja vodojaže reke Jadra, otpočevši sa ušća Maleševske jaruge u Jadar da namah bombarduju livenim topovima visoke kule i gradske bedeme Ognjenog tvrđavišta, pokrivajući konjičke odrede janičara koji se već behu dohvatili podnožja opustelih uzbrdica koje su se penjale gradu. Na artiljerijsku vatru turskih topova odgovorila je daleko žešća vatra livenih topovnjača karonada sa bedema tvrđavišta, od čijih kanonada kao da se zatresla zemlja, nakon čega najednom zalupaše teška bronzana zvona sa kubeta obližnje crkve na brdu Granici, razlegavši se jekom Turcima ponad glave, jer im hrišćanska bogomolja i beše ponad glave, na zaravni okomitog brda ispod kojeg su preduzeli napad. Ta nenadana jeka zvona, pričinjavajući se kao da dolazi iz zatamnjenih dubina neba sa svom svojom mističnošću, kako taj dan beše tmuran i vetrovit, sa predznacima kiše koja je se mogla spustiti svakog trena, za kratko je preplašila Turke i stvorila pometnju među vojnicima koji su upravo nastupali pešice, gutajući zlatastu prašinu koju je ispred njih dizala konjica janičara. Tu pometnju, to zastajanje i osvrtanje neprijateljskih vojnika ka visinama neba primetili su branioci Ognjenog tvrđavišta i usmerili topovsku salvu u njihovom pravcu, naprosto preoravajući podnožje kamenjara, kidajući i raznoseći mnoštvo dušmanskih telesina, našta neki uz vrisku i jauke otpočeše bežati nazad, ubrzo se vraćajući na povike starešina koji su jurili na konjima unaokolo, vitlajući i mlateći kandžijama po glavama strašljivaca. Međutim, kako je janičarska konjica izbila do pod bedeme i stala da ih obilazi sa leve i desne strane, nameravajući da opkoli grad i udari juriš na severnu kapiju, sa vrhova zidova kljuknuše crni i gusti mlazevi vrelog katrana, pržeći lobanje i tela balijaša, koji su jezivo vriskali i svaljivali se zajedno sa konjima niz strminu uz koju su došli. Isto to, smola i vreli katran, dočekalo je halakajuću hordu pešadije koja se već beše uspela do pod zidove grada, uspravljajući duge drvene lestve za pentranje. Uz to, sa vrhova bedema neprestano su grmele lubarde i karonade praveći pokolj u neprijateljskim redovima. Obični ratnici, koji nisu pripadali Ognjenom redu vitezova, namrgođeni i do zla Boga kivni na nekrste za čija su zlodela doznali od lutajućih monaha isposnika i nekih dubrovačkih trgovaca, koji su još od Valjeva bežali ispred razularenih hordi balijaša i vergijaša, neprestano su izbacivali oblak za oblakom pernatih strela, koje su jezivo parale vazduh i šiljkom se zabadale u jurišajuća telesa dušmanina.

POKOLJ OSMANLIJA
Već prvog dana neprestanih pokušaja da osvoje Ognjeni-grad, nehristjanske vođe su pred prvi mrak, nakon što su se razišli olovni oblaci i na zapadu se pojavio odsjaj zagasitocrvene pruge, malo bolje bacile vizir na bojno polje na padinama ispod grada. Bojište prekriveno stotinama mrtvih, između kojih zlokobno svetluca pokršeno oružje pri krvavom odsjaju sunca na zalasku, zaustavljalo im je dah. Ali-beg Mihaloglu, sultanov namesnik za Smederevski sandžak, neprestano je nešto mučao i grizao zubima podvraćeni vrh svoje jareće brade. Izgleda da je tek tada shvatio da posadu tog “šejtanskog tvrđavišta”, kako ga je nazivao, ne čini samo obična gungula razgoropađenih i živčanih vojnika. Galameći najposle na sebi potčinjene starešine, doveli su mu jedan “živ jezik” (zarobljenog hrišćanina) koji im je, pod pretnjom nabijanja na kolac, priznao da se u tom gradu, pored mnoštva običnih ratnika, nalazi i odred vitezova Ognjenog reda. Doznavši to, odlučio je da sutradan uputi svu raspoloživu konjicu i pešadiju na severnu stranu tvrđavišta, da nezaustavljivim jurišom pokrše kapiju okovanu gvožđem i sačine klanicu među hrišćanima. Međutim, tu zamisao nije mogao da ostvari, jer su upravo te noći, negde u gluvo doba, dok je ceo turski tabor uveliko spavao, vitezovi Ognjenog reda sa preko dve stotine svojih ratnika tiho napustili tvrđavu i ušunjali se kao senke među pospane balijaše i vergijaše, otpočinjući stravičan pokolj u nebrojenoj ordiji sultana Muhameda II. I dok su se Turci rasanili i shvatili šta im se dešava, poklano im je preko pet stotina ljudi, ali tada su preživeli vitezovi Ognjenog reda uveliko bili izvan njihovog taborišta, jašući ispred gungule svojih ratnika ka visovima Vlašića, napuštajući grad i odlazeći u prekosavske oblasti Ugarčića. Međutim, i pored teškog poraza, Turci su ubrzo konsolidovali svoje trupe i prebacili se preko Drine u Bosnu, zauzevši sve tamošnje gradove bez većeg otpora, kojom prilikom je uhvaćen i ubijen kralj Bosne Stefan Tomašević, sin starog kralja Tomaša.

ZMAJOGNJENI VUK
Ognjeni-grad ili Ognjeno tvrđavište, pogrešnim tumačenjem kasnijih doseljenika, dobio je naziv Zmajevac, kako predanje kaže, po srpskom despotu u Ugarskoj emigraciji, Zmaj-ognjenom Vuku Grguroviću. Naravno, Vuk Grgurović, nesuđeni pretendent na presto Srpske despotovine, te 1462. godine Gospodnje još uvek se itekako nalazio u Carigradu kao turski vazala sultana Muhameda II i nikako nije mogao učestvovati u odsutnim borbama oko Ognjenog tvrđavišta, mada niko ne spori da je kasnije, nakon bežanja iz turskih ruku, i sam pripadao Ognjenom redu vitezova, zbog čega je, uostalom, i dobio nadimak Zmajognjeni.

Broj 517

Energetski vampirizam:
Nisu krvopije samo kreature iz filmova strave, ima ih i među običnim “smrtnicima” - kako da ih prepoznate i odbranite se

Teorija zavere na delu:
Eskperiment profesora Rozenhana pokazao je da i savršeno zdravi ljudi mogu biti proglašeni za ludake, a lažne pacijente prepoznali su - samo pravi bolesnici

Zagonetke univerzuma:
Naučnici već dugo znaju da je svemir rođen u Velikom prasku, ali nova istraživanja pokazuju da bi mu kraj mogao biti manje dramatičan - da li ćemo nestati – u potpunoj tišini?

Saznajte i:
Ko su pravi “kišni ljudi”?
Tajne vlaške magije
Kako leče fraktali
Istinu o Grupi 69
Da li intucija pomaže u sticanju bogatstva
Šta je zapisano u zvezdama
Sve o vitezovima Ognjenog reda
Zašto je svaki kraj – novi početak