Da li ste pristalica teorije zavere?
Da
Ne
Ne znam
Broj 490
aktuelno izdanje
Gospa od Škrpjela
Svetinje
Gospa od Škrpjela

Piše Jelena Đukanović Petrović

Pred baroknim Perastom, u samom srcu Bokokotorskog zaliva, stotinak metara udaljena od ostrva Svetog Đorđa, nalazi se Gospa od Škrpjela, zaštitnica pomoraca i ribara, podignuta 1630. godine. Škrpjel je stari naziv za morsko ostrvce. Prvobitni greben, oko kojeg je nastalo ostrvo, bio je samo škrti dar prirode, a sve ostalo stvorili su Peraštani tokom nekoliko desetina godina.
O tome kako i zašto je tu nastalo ostrvo, postoji nekoliko legendi.
Donosimo vam onu koja nam je bila dostupna i potiče iz 15. veka.

Majka kao Bogorodica
Poznato je da su pomorci Majku Božju poistovećivali sa svojim pravim majkama. To je razumljivo ako se zna da su mnogi od njih počinjali da plove već kao četrnaestogodišnjaci. Rastanak sa roditeljima im je teško padao, daljinu su još teže podnosili, pa su odrastali sa čežnjom za majkom, njenom brigom, zaštitom i nežnom rečju. Fotografiju majke, na unutrašnjoj strani nekog kovčega sa ličnim stvarima, zamenjivao je lik Majke Božje.
Dečak Marko sa brda kod Prevlake, otišao je na svoju prvu plovidbu. Posle napornog putovanja, kad je stigao u prvu luku, bio je opčinjen ikonom koju je ugledao kod uličnog prodavca slika. Majka Božja podsetila ga je na njegovu majku koja je ostala daleko u Boki. Tužno je gledao u njen lik i bio slomljen bolom, jer nije imao novca da je kupi. U tom trenutku, naišao je njegov kapetan i, videvši dečaka kako tužno posmatra ikonu, odlučio je da mu je kupi.
Brod je nastavio plovidbu. Posle više meseci, došao je dan povratka kući. Ali, Marka je dočekala tužna vest. Majka mu je umrla, i to istog onog dana kad je ugledao ikonu Bogorodice koju mu je kapetan kupio. U znak zahvalnosti kaluđerima koji su sahranili njegovu majku, Marko je ikonu Majke Božje poklonio crkvi Arhanđela Mihaila na Prevlaci.

Baš u to vreme, buknula je velika seljačka buna koja je ugušena u krvi, a Prevlaka spaljena i razrušena. Srušena je i crkva, a knjige i ikone koje nisu izgorele, završile su u moru. Uzalud su ljudi pokušavali da spasu ostatke svetinje; oluje, vetrovi i slana voda uništili su i ono što je preteklo pred plamenom stihijom.
Predanje se nastavlja mnogo godina kasnije. Dva peraška ribara, braća Mortičić, vraćajući se iz ribolova, videli su na malom grebenu nadomak Perasta nekakvu svetlost. Kad su se približili, ugledali su ikonu sa likom Majke Božje i odneli je u Perast. Tada je narod odlučio da na tom mestu podigne crkvu u Bogorodičinu čast. Ikona je bila neoštećena kad su je braća donela u crkvu. Iste noći je nestala, a sledećeg dana, nađena je na istom grebenu odakle je i uzeta. Nekoliko puta, ribari su ikonu vraćali u crkvu, ali je ona neobjašnjivo nestajala preko noći i čudom se pojavljivala na vrhu grebena gde su je ribari prvi put pronašli. Peraštani su to shvatili kao znak sa neba i zavetovali se da će Bogorodici u čast na tom mestu sagraditi crkvu. Tako je i bilo. Ljudi su počeli da nasipaju kamenje oko hridi. Uspeli su da od mora otmu oko 3000 kvadratnih metara, naprave ostrvo i na njemu sagrade crkvu.

Bokeljska Penelopa
Današnja crkva je najvećim delom nastala posle 1667. godine, jer je svetilište očigledno nastradalo u velikom zemljotresu koji je iste godine zadesio ovo područje. Jednostavnih je proporcija, sastoji se od jednog broda i kapele koja je presvedena kupolom visokom 11 metara, rađenom u vizantijskom stilu. Veza sa barokom vidi se samo u obradi detalja, a crkva je dobila izrazito barokni izgled tek izgradnjom okruglog zvonika, jedinstvenog po formi, čija struktura najverovatnije proizilazi iz odbrambene funkcije. Uz kupolu je knez Vicko Smecchia polovinom 18. veka podigao prostranu terasu, ograđenu kamenom balustradom mletačko-renesansnog stila, na kojoj se nalazi i grb Smmecchia. Na vrhu ograde stepeništa nalazi se grb peraške opštine - krst koji drže dve ruke, simbol hrišćanske solidarnosti u odbrani vere.
Sa severoistočne strane prema Perastu nalazi se čuvareva kuća, čija je fasada dobila konačnu baroknu formu u 18. veku.

Na maloj pjaceti (trgu) ispred crkve, neobarokna fasada skriva takozvanu Pomirdbenu dvoranu, gde su Bokelji, u seni svetilišta, u miru mogli rešavati svoje lokalne sporove. Posebno je interesantan kameni sto sa kamenom pločom koju nose dva Titana. Sto je prislonjen na zapadnu fasadu crkve i rađen je u tipično baroknom stilu.
Crkvu je oslikao slavni peraški slikar 17. veka. Na samom njenom ulazu nalazi se 68 baroknih uljanih slika. Centralno mesto na samom oltaru od hvarskog mermera - delu majstora iz Đenove Antuna Kapelana i njegovog sina Jerolima - zauzima ikona Bogorodice, najdragoceniji predmet ovog svetilišta, delo slikara Lovra Dobričevića. Dve mermerne statue sa strana, leva Svetog Ivana Evanđeliste i desna Svetog Roka, dela su mletačkog vajara Frančeska Gaja.

Dva niza slika duž zidova, u vidu friza, povezuje blistava kolekcija srebrnih (votivnih) zavetnih pločica koje ispunjavaju slobodne zidove površine na horu crkve. Ima ih oko 2000 i svaka predstavlja znak zahvalnosti Peraštana za pobedu nad raznim teškoćama. Na desnom zidu nalazi se srebrni kovani reljef, zajednički zavet meštana u znak zahvalnosti za pobedu nad Turcima 15. maja 1654. godine, na kojem je prikazan grad Perast i dva ostrva, kao i turska vojska koja napada grad - zajednički zavet meštana. Reljef je rad mletačkog zlatara Frančeska Kostadonija. Svoju ljubav i poštovanje prema ovoj crkvi nisu iskazivali samo umetnici, već i verni narod ovog kraja koji je davao zavetne darove.
Posebno je interesantna priča o poklonu koji je crkvi zavetovala Janueta Kunić-Mijović, u narodu kasnije poznata kao Bokeljska Penelopa. Janueta je, čekajući dvadeset godina svog muža da se vrati sa dalekih putovanja, zlatnim i srebrnim nitima i vlasima svoje kose izvezla sliku gornjeg dela glavnog oltara crkve sa ikonom Svete Bogorodice. Na izvezenom liku vidljivi su tragovi starenja žene koja nikad nije gubila nadu da će se ponovo sresti sa svojim voljenim mužem. Njena plava kosa vremenom je gubila sjaj i boju, što se uočava i na ikoni, jer je Janueta kosu Bogorodice izvezla svojom kosom.



Za dobar vetar i mirno more
Pomorci su pre odlaska na duge plovidbe obavezno posećivali ovo svetilište i molili se pred čudotvornom ikonom za dobar vetar u jedrima i mirno more. Bio je to čitav ritual kojem su, pored pomoraca koji su se spremali na put, prisustvovali svi članovi njihovih porodica i sveštenici. U znak zahvalnosti, pomorci su sa dalekih putovanja donosili zavetne darove. Bili su to najskuplji i najskupoceniji predmeti - kineske vaze, porcelan, zlato, srebro..., tako da se danas tamo nalazi bogata riznica raznih umetničkih predmeta neprocenjive vrednosti.


Fašinada
Iako je veliki broj običaja bio vezan za ovu crkvu, do danas se održala samo Fašinada. To je običaj da se, 22. jula na dan Sv. Marije Magdalene, slavi početak izgradnje ostrva. Tada mladići, u čamcima okićenim zastavama i napunjenim kamenjem, veslaju do ostrva gde bacaju kamenje, simbolišući na taj način obnavljanje ostrva.

Broj 490
PRIČE O PODZEMLJU (MOŽDA) I NISU IZMIŠLJENE
Postoji li podzemni svet i u njemu tajanstvene civilizacije o kojima ništa ne znamo? Treće Oko navodi činjenice, a vi zaključite sami

TAJNE VLAŠKE MAGIJE - U PROKLETIM AVLIJAMA
Nevoljnici koji su smatrali da su pod uticajem nečijeg “crnomađijanja” i dolazili po pomoć kod vračara, susret sa đavoljom silom opisivali su kao jak udar od kojeg su drhtali, padali u trans ili osećali neobjašnjiv umor, glavobolju, vrtoglavicu i telesni svrab

UBICA OTKRIVEN TELEPATSKI!
Počinilac masakra na Buher ranču u Kanadi 1928. godine pronađen je zahvaljujući sposobnostima jednog ekstrasensa. Doktor Maksimilijan Langsner, nekadašnji učenik Sigmunda Frojda, u više navrata pomogao je kanadskim policajcima u rešavanju komplikovanih kriminalističkih slučajeva. Po njegovoj teoriji, osoba pod stresom šalje »signale« koje uvežbani um može da primi

MISTERIJA IZGUBLJENOG GRADA NITAURUSA
Strahujući da nebrojene zlatne crkvene relikvije ne padnu u ruke nehrišćanskih hordi, car Justinijan je iz Naisusa (Niša) dopremio blago i pohranio u duboki lagum grada Nitaurusa koji se nalazio nedaleko od uvira dveju reka, odakle nadalje nastaje reka Jadar

SEDAM CARSKIH PALATA
Arijevsko pleme Singa osnovalo je Singidavu, današnji Beograd, a za njima su pristigli Skiti, Tračani, Trako-Skiti, Trako-Kimeri, Dačani i Goti, da bi kasnije došla sarmatska plemena, Rimljani, Alani i – Sloveni Ne postoji deo Rimske imperije koji je imao više carskih palata od teritorije starovekovne Srbije

NIJE SAMO KARMA!
Mesečev čvorovi, u zavisnosti od toga u kojem se znaku ili polju nalaze, ukazuju na put kojim bi trebalo ići. Kako da prevaziđete “zamke” koje vam postavlja položaj ovih senzitivnih tačaka i, kroz lični napredak, postignete svoje životne ciljeve

DA LI POSTOJE (MNOGO) MALI LJUDI?
Ima onih koji se kunu da su videli patuljke, vilenjake i druga bića koja, po zdravom razumu, ne bi smela da postoje - ali šta reći na arheološke nalaze koji ukazuju upravo na njihovo egzistiranje u „našem“ svetu

STIŽU GODINE IZAZOVA I VELIKIH ŠANSI
Vreme je da se pripremite, mada je do početka iduće godine preostalo više od tri meseca - tada na astrološku scenu stupa Jupiter ulaskom u znak Vodolije...